Amazoniako arkeologia izango da protagonista 24. Arkeologia Jardunaldietan
Arkeologia / Arkeologia indusketa
Asteartea, 2026eko otsailaren 10a — CEST
— Testua: Aranzadi
Irakurketa: 4 minutu
Aranzadi Zientzia Elkarteak bere XXIV. Arkeologia-jardunaldiak aurkezten ditu otsailean, azken ikerketa arkeologikoei buruzko hitzaldiekin. Jardunaldi hauek Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura Departamentuarekin eta San Telmo Museoarekin batera antolatzen dira. Jardunaldi horien helburua da gure lurraldean egiten diren ikerketa arkeologikoak argitara ematea, gai oso desberdinei buruzko hitzaldien bidez, eta, horrez gain, arkeologia bezalako diziplina zientifikoari balioa ematea.
Hitzaldiak otsailaren 10etik 13ra bitartean izango dira, guztiak San Telmo Museoan arratsaldeko 19:00etan.
Aurtengo arkeologia-jardunaldien edukia honako egun eta gai hauetan banatzen da:
Otsailak 10
“Jatorrizko herriek nola sortu duten Amazonia”
Hitzaldi honetan, Eduardo Neves Indianako Unibertsitateko (AEB) Historiako doktoreak Amazoniarako iragan eta etorkizun berriak aurkeztuko ditu.
Amazoniako arkeologia asko aldatu da azken hogei urteetan. 1990eko hamarkadaren amaieran eztabaidagai nagusia zen Amazonia dentsitate handiz populatuta egon ote zen iraganean, baina gaur egun onartzen da herri indigenen iraganeko okupazioak funtsezkoak izan zirela milaka urtetan zehar natura eraldatzeko eta gaur egun ezagutzen dugun Amazonia eratzeko.
Amazonian azken hamarkadetan egindako ikerketa arkeologikoek erakutsi dutenez, duela 13.000 urte inguru bertan bizi izan ziren herri indigenek sakonki aldatu zuten eskualdea, eta natura-ondaretzat ez ezik, ondare biokulturaltzat ere hartu beharko litzateke. Hitzaldi honetan hipotesi hori sostengatzen duten elementu batzuk aurkeztuko dira, baita sakonki mehatxatuta dagoen eremu hori babesteko etorkizuneko politiketan izango dituen inplikazioak ere. Ikerketa arkeologikoko proiektu honen helburua Amazonia babesteko geruza berri bat gehitzea eta basoen suntsipena geldiarazten laguntzea da.
Eduardo Goes Neves arkeologoak 30 urte baino gehiago daramatza lanean Amazonian. São Pauloko Unibertsitateko Arkeologia Museoko irakaslea eta zuzendaria da. Amazònia revelada: Mapeando Legados Culturales proiektuaren koordinatzailea da, abangoardiako ikerketa arkeologikoa oihaneko herrien ezagutza tradizionalarekin uztartzea bilatzen duena.
Amazoniak erakusketa
Hitzaldi hau “Amazoniak. Antzinako etorkizun”a erakusketarekin lotuta dago,, apirilaren 12ra arte San Telmo Museoan ikusgai dagoena, bertan parte hartu baitu Eduardo Góes Nevesek. San Telmo Museoak antolatua eta Centre de Cultura Contemporània de Barcelona - CCCB-k ekoitzia, erakusketak Amazoniako kulturari begirada korala eskaintzen dio eta bertako ahotsak aldarrikatzen ditu, artea, pentsamendua, edota zientzia oinarri hartuta, naturarekin bizitzeko eta erlazionatzeko beste modu batzuk planteatzen dituztenak.
Otsailak 11
“Arkeogenetikaren iraultza: historiaurreko gizarte-antolamendua ikertzeko tresna berria”
Hitzladi honetan, Iñigo Olalde ikerlariak antzinako milaka giza genoma berreskuratzea ahalbidetzen digun iraultza teknologikoaz hitz egingo du. Teknika horiei esker, gaur egun aurrekaririk gabeko ebazpen batekin iker daiteke nola antolatzen ziren giza komunitateak Historiaurrean. Hitzaldian aztarnategi megalitikoei buruzko ikerketa arkeologiko batzuen emaitzak azalduko dira, bai Euskal Herrian, bai Europako beste leku batzuetan, genetikak arkeologia gure iraganaren ezagutzan nola osatzen duen irudikatzeko.
Iñigo Olalde Ramon y Cajal ikertzailea da Euskal Herriko Unibertsitatean eta Ikerbasquen BIOMICs taldean, baita Jakiunde Euskal Herriko Zientzien, Arteen eta Letren Akademiako kide gaztea ere. Bere ikerketa-ildo nagusia antzinako giza genomak berreskuratzea eta aztertzea da, iraganeko giza populazioen historia aztertzeko. Olalde doktoreak gidatutako lanen artean hainbat ikerketa aitzindari daude, genetikaren esparruan bertan zein Arkeologia, Antropologia eta Historia arloetan oihartzun handia izan dutenak.
Otsailak 12
“Gipuzkoako aztarnategi arkeologikoetako Erdi Aroko larrua eta oinetakoak”
Saio honetan Erdi Aroko larru eta oinetakoei buruz hitz egingo da. Sedimentu anaerobikoek –oxigeno eza eta %100eko hezetasuna dutenak– Gipuzkoan izaera organikoko material arkeologikoaren bilduma garrantzitsu bat izatea eragin dute, horien artean larrua aurkitzen da. Hainbat aztarnategi arkeologikotan aurkitutako Erdi Aroko larru eta oinetakoen bilduma oso esanguratsua da: kalitate handiko zapata- edo botin-zatiak kontserbatu dira, baita artisau-tailerren berri ematen duten soberako larruazal zatiak edo ebakinak ere.
Euskaraz emango den hitzaldi honetan Zohartze Galan arkeologoak eta Arkeolan Fundazioko Arkeologia arduradunak parte hartuko du.
Otsailak 13
Altxerriko arte paleolitikoa duen haitzuloari buruzko diziplinarteko datu berriak
2021ean, Altxerriko koban (Aia, Gipuzkoa) ikerketa-proiektu bat hasi zen, historiaurreko komunitateek lurpeko espazio hori nola erabiltzen duten hobeto jakiteko. Haitzuloa ezaguna da labar-artearen salbuespenagatik, baina proiektuak arreta berezia jartzen du lurrean kontserbatutako aztarna arkeologikoen azterketan, kobazuloaren barruan gizakiak egindako erasoaldiak dokumentatu eta aztertzeko aukera ematen baitute.
Hitzaldian, orain arte lortutako emaitzarik garrantzitsuenak aurkeztuko dira, besteak beste, datazio absolutu berriak, labar-arte argitaragabearen dokumentazioa eta euskal barrunbe enblematiko honetan garatutako lurrazpiko historiaurreko jarduera hobeto ulertzen laguntzen duten diziplina anitzeko datuen multzo esanguratsua.
Jardunaldietako azken hitzaldi hau Marian Medinak, Ramon y Cajalek Historiaurrean, Kordobako Unibertsitateko Historia Sailean, eta Martin Arriolabengoak, Euskal Herriko Unibertsitateko Geologia Saileko irakasle laboralak, aurkeztuko dute.
Hitzaldi guztiak 19:00etan izango dira San Telmo Museoan eta streaming bidez ere ikusi ahal izango dira museoaren youtube kanalean. Hitzaldietarako sarrera librea eta doakoa da lekua bete arte.
