Haitzulo-lehoi baten hezurdura aurkitu dute Arno mendian
Historiaurrea / Arkeologia indusketa
Asteazkena, 2026eko azaroaren 4a — CEST
— Testua: Aranzadi
Irakurketa: 3 minutu
Gipuzkoako Ondare Bildumen Zentroak haitzuloetako lehoi gazte baten (Panthera spelaea) eskeleto osoa aurkeztu du. Lehoia duela 31.500 urte inguru hil zen, Mendaroko Arno mendigunean.
Goizane Alvarez Gipuzkoako Kulturako foru diputatuak, Enetz Ezenarro Mendaroko alkateak, Xabier Kerexeta Gipuzkoako Aldundiko Bilduma eta Museoen arduradunak, Burumendi Espeleologia Taldeko kideek eta Asier Gómez Olivencia eta Alvar Manjón Aranzadiko kide eta EHUko ikertzaileek astearte honetan aurkeztu dute "aparteko" aurkikuntza paleontologiko hau, "Iberiar Penintsulan orain arte aurkitu den espezie honen ale subadulto baten eskeleto oso ezagun bakarra baita".
Foru diputatuak azaldu duenez, egindako azterketen arabera, animalia "duela 31.500 urte inguru hil zen, eta ziurrenik bi eta hiru urte arteko arra zen". Gainera, aurkikuntzak "duela 14.000 eta 12.000 urte bitartean desagertutako espezie bati buruzko ezagutza zabaltzea" ahalbidetuko duela nabarmendu du, "bereziki haren hazkundearekin eta garapenarekin lotutako alderdietan".
Alvarezek "aurkikuntzaren balio zientifikoa eta ondarezkoa" nabarmendu du, eta "iraganeko lekukotza mota horiek babestearen garrantzia" azpimarratu du. "Aurkikuntza honek aukera ematen digu gure lurraldea duela milaka urte nolakoa zen hobeto ezagutzeko eta askotan gure oinen azpian ezkutatuta dagoen ondarearen aberastasuna ulertzeko", azpimarratu du.
Gainera, azpimarratu duenez, "horrelako aurkikuntzek iraganari buruzko gure ezagutza zabaltzen dute, eta gure historia naturalaren parte dena ikertzearen, babestearen eta kontserbatzearen garrantzia gogorarazten digute".
Aurkikuntza 2023ko martxoan izan zen, Mutrikuko Burumendi Espeleologia Taldeko kideek galeria berri bat aurkitu zutenean Ormola Bide Ondoko Leizean, Arno mendiguneko barrunbe batean. Esplorazioan haitzuloetako lehoi baten aztarnar aurkitu zituzten, horietako batzuk oraindik lotura anatomikoan.
Taldeak berehala eman zien aurkikuntzaren berri Gipuzkoako Foru Aldundiari, Aranzadi Zientzia Elkarteari eta Euskal Herriko Unibertsitateari. Lehen balorazio zientifikoa egin ondoren, fosilak dokumentatu, induskatu eta berreskuratzeko prozesua abiarazi zen.
Erauzketa-lanak 2023ko abendutik 2024ko martxora bitartean egin ziren, Asier Gómez Olivencia paleontologoaren zuzendaritzapean. Berreskuratzeak zailtasun tekniko handiak izan zituen, barrunbearen ezaugarriak zirela eta. Eskeletoa metro bateko bi metro pasatxoko azalera irregularrean sakabanatuta zegoen, galeria estu eta malkartsu baten barruan.
Aztarna hauen segurtasuna bermatzeko, Burumendi Espeleologia Taldeak soka bidezko garraio-sistema espezifiko bat instalatu zuen, fosilak haitzuloko paretak jo gabe ebakuatzeko. Erauzketa-operazioetan hamar eta hamabost pertsona arteko taldeek parte hartu zuten.
Orain arte egindako azterketei esker, gorpuzkiak Panthera spelaea espeziekoak bezala identifikatu ahal izan dira, Goi Pleistozenoko azpiespezie bereizgarria. Erradiokarbono bidezko datazioaren arabera, duela 31.500 urte inguru hil zen animalia.
Haitzuloetako lehoiak Eurasiako eremu zabaletan bizi izan ziren ia milioi bat urtez, eta leku nabarmena hartu zuten historiaurreko ekosistemetako harrapari handien artean. Bere presentzia gure arbasoek egindako pintura eta grabatuetan ere islatu da. Hala ere, haren hondakin fosilak nahiko urriak dira.
Berreskuratu ondoren, fosilak Gordailura eraman zituzten, eta han kontserbazio- eta zaharberritze-lanak egin dituzte Arkeologia eta Paleontologiako tailer espezializatuan.
EGOERA "DESBERDINA"
Foru diputatuak zehaztu duenez, "hezurren egoera desberdina zen"; izan ere, "batzuk osorik eta egoera onean zeuden, eta beste batzuek, berriz, milaka urtetan metatutako hausturak, deformazioak edo determinazio mineralak zituzten". Esku-hartzeak irizpide hauen arabera egin dira: "gutxieneko esku-hartzea, jatorrizko materialekiko errespetua eta itzulgarritasuna, haien egonkortasuna bermatzeko eta azterketa zientifikoa errazteko". Ikerketa lanek zabalik jarraitzen dute.
Lortutako datuak Europako beste erregistro fosil batzuekin alderatuko dira, haitzuloetako lehoien hazkundearen ezagutzan sakontzeko. Era berean, laginak hartu dira DNA analisiak egiteko, Vienako Unibertsitateko talde batekin lankidetzan.
Indusketa eta ikerketa EHUk eta Aranzadi Zientzia Elkarteak zuzentzen dute, eta fosilak aztertzea Alvar Manjonek Mendebaldeko Pirinioetako Pleistozenoko felido handiei buruz egindako doktorego-tesiaren parte da.
