Abuztuko eguzki eklipse osoari buruzko hitzaldi zikloa antolatu du Aranzadik

Monografiko horien helburua baliagarria izango da herritarrak ekitaldi astronomiko handirako prestatzeko eta fenomeno astronomiko horren behaketa optimoa egiteko behar diren aholkuak emateko. Hitzaldiak ordubetekoak dira, eta astronomia saileko kideek zuzenduko dituzte. Aditu horiek urteak daramatzate gure zerua aztertzen eta ikertzen. Monografiko horietan hainbat gai jorratuko dira, hala nola eguzki-eklipse osoaren faseak, Baileyren perlak, diamantezko eraztuna, itzal hegalariak edo gertakari astronomiko horien aurrean faunak dituen erreakzioak.

Aurkezpen hauek publiko guztientzat izango dira. Aranzadiren Donostiako egoitzan egingo dira, gaztelaniaz zein euskaraz, arratsaldeko 19:00etan. Hauek dira datak:

- Apirilak 16: Eclipse solar, dentro y fuera de la banda.

- Maiatzak 14: Eguzki eklipsea, banda kanpoan eta barruan.

- Ekainak 11: Eclipse solar, dentro y fuera de la banda.

- Uztailak 16: Eguzki eklipsea, banda kanpoan eta barruan

LURRAREN GAINEKO ITZALA

Ilargia Lurraren eta Eguzkiaren artean igarotzen denean (hileko Ilargi Berriaren unea), batzuetan gerta daiteke ilargiaren itzalaren konoa Lurraren gainazalean erortzea. Orduan, lurrazalean itzaleko zirkulu bat (edo obalo bat) sortzen da, eta obalo horrek hartzen dituen lekuetan eguzkia erabat ezkutatzen du Ilargiak, hau da, Eguzki eklipse osoa ikusten da (1. irudia).

1. irudia: Eskeman, eskuinean, Lurra ikusten da, esfera birakari bat bezala, eta, ezkerrean, Ilargia, beste esfera txiki bat bezala, Lurraren inguruko mugimendu orbitalari jarraituz. Eguzkiak, oso urruti, ezkerretik argitzen du eszena, eta Ilargiak itzal koniko bat zabaltzen du kontrako norabidean.

ITZALAK PLANETA ZEHARKATZEN DU

Ilargiak bere orbitan aurrera egiten duenez, konoa espazioan zehar mugitzen da; aldi berean, lurrazal osoa ere mugitzen ari da (Lurraren errotazioaren ondorioz). Bi mugimendu horien konbinazioaren ondorioz, konoaren ebakidurak eragindako itzal obalak lurrazala puntatik puntara zeharkatzen du, milaka kilometroko ibilbide (edo banda) batean zehar, baina hamarnaka (edo berrehun eta hirurogei gehienez) kilometro zabal (2. irudia) baino ez.

Banda horren barrualdetik bakarrik behatu ahal izango da eguzki-eklipse osoa, eta leku desberdinetan ikusiko dute, hurrenez hurren, bandan zehar, lau ordu inguruko tartean (edo gutxiagoan).

2. irudia: Konoa geldiarazten duen lurrazalaren gainean sortutako itzalgune txikiaren xehetasuna, eta Ilargiak orbitan aurrera egin ahala eta Lurrak bere ardatzean biratzen duen heinean haren desplazamendua, Eguzkiaren eklipse osoaren ikuspen-banda sortuz.

BANDA BARRUAN ETA KANPOAN!

Osotasunaren bandaren barruan, eklipsea guztizko gisa ikusten da. Gehieneko iraupena izango du bandan zehar erdiko lerrotik hurbil dauden puntuetan. Bandaren ertzetatik gertuago dauden puntuak aztertu ahala, eklipse osoaren iraupena txikiagoa izango da han, eta segundo gutxi batzuetara geratuko da ertzetik oso kilometro gutxira bagaude.

Zerrendatik kanpo, eklipsea partziala da, eta zenbat eta gehiago urrundu ertzetik, orduan eta txikiagoa da eguzki-azaleraren ehunekoa. Bandaren ertzetik gertu dauden puntuetan, kilometro gutxira, eklipsea partziala izango da oraindik, eta eguzki-azalera % 99 ezkutatuko da. Baina ez gaitezen engaina: estali gabe geratzen den % 1ek nahikoa argi ematen du erabateko eklipse baten ilunaldi dramatikoa ez lortzeko, ezta xehetasun oso interesgarriak ikusteko ere, kromosfera eta Eguzkiaren koroa kasu. Hau da, eklipse partzial bat, ezkutatzearen % 99 barne, eklipse osoa baino askoz ere interes gutxiagokoa da. Hori dela eta, oso-oso egokia izango den lekuetan begiratzea gomendatzen da.

3. irudia: 2026ko abuztuaren 12ko eguzki-eklipsearen ikuspen-eremuak. Laranjaz inguratutako eskualde osoan eklipse partziala ikus daiteke. Zerrenda moreak zeharkatzen dituen lekuetatik, gainera, eklipse osoa ikus daiteke. (Erref.: Hemendik egokitua:

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/77/SE2026Aug12T.png)

2026ko abuztuaren 12ko eklipsea ikusteko guneak 3. irudiak erakusten duenez, eklipsea partziala izango da Kanadan, Estatu Batuetako zati batean, Ipar Ozeano Atlantikoaren zati handi batean, Artikoan, eta Europako eta Afrikako ipar-mendebaldeko eremuetan.

Bestalde, erabateko eklipse gisa ikusiko da Artikoan hasten den banda estu batean, Ipar Polotik gertu, Groenlandia, Islandiako mendebaldeko kostaldea, Ozeano Atlantikoaren eremuak, eta Iberiar Penintsularen iparraldetik amaitzen dena, eta Balearretako artxipelagoa jarraitzen dituena (4. irudia).

ETA IBERIAR PENINTSULAN, ZER?

Eguzkia sartzeko gutxi falta denean ikusiko da guztizko eklipsea, eta, beraz, astroa mendebaldeko horizontetik gradu gutxira dagoenean. Horrek areagotu egiten du behaketarako oztopoak egoteko arriskua (hala nola hodeiak, lanbroak edo lurraren gailurrak).

4. irudia: Iberiar Penintsulako 2026ko abuztuaren 12ko eguzki-eklipse osoaren ikuspen-eremuaren xehetasuna. Bi marra gorriek mugatutako zerrendaren barruan, guztizko eklipsea ikusten da, eta iraupen luzeagoa du behatzailea erdiko lerrotik (marra urdina) zenbat eta hurbilago egon. (Erref.: Iceland - Spain - 2026 August 12 Guztizko Eguzki Eklipsea - Interactive Google Map - Xavier Jubier)

Espainian "eskualde" batzuk bereizi daitezke, Eguzkiak fenomenoaren unean bere zerumugan duen altueraren arabera. Hurrengo taulan, eremu bereizi horiek identifikatzen dira, eta guztizko eklipsearen unean eguzkiak duen itxurazko altuera adierazten da.

Oroimena /

Natura /

Zientzia /

Boluntariotza /

Ondarea /

Lurraldea /

Ikerketa abentura da guretzat / Egin zaitez bazkide.